over speelgoed



Meccano

Op 15 mei 1863 werd in Liverpool Frank Hornby geboren.
Na het voortgezet onderwijs kwam hij als administrateur terecht bij een vleesimporteur.
Het zal aan het eind van de 19e eeuw zijn geweest, dat Frank Hornby zich afvroeg wat hij zijn kinderen
met Kerstmis zou geven. Al peinzend en proberend ontwikkelde hij een bouwsysteem van metalen strips,
wieltjes, assen, boutjes en moertjes.
Hij wist zijn werkgever ervan te overtuigen dat dit bouwsysteem een grote toekomst had.

In 1901 verscheen de eerste metaalbouwconstructiedoos onder de naam 'Mechanics Made Easy'.
De verkoop bleef sterk achter bij de verwachting en toen kwam de ware aard van Hornby boven water: inventiviteit.
Hij kreeg een vooraanstaand hoogleraar achter zijn ideeën en toen hij in 1907 met de nieuwe naam Meccano kwam,
begon het succes zich af te tekenen. Frank Hornby koos meteen voor een systeem van basisdozen
en aanvullingsuitrustingen. Een formule die nu nog steeds gangbaar is.

De eerste Meccano-dozen bevatten zwarte strips. De zwarte lak bleek echter zeer kwetsbaar,
waarop in 1914 besloten werd voortaan alle metalen delen van een laagje nikkel te voorzien.
Een fraaie, maar ook dure oplossing. Toen in de jaren twintig de crisis zich ging aftekenen
en speelgoed onbetaalbaar dreigde te worden, gooide Hornby meteen het roer om:
geen duur nikkel maar een stevige laklaag in de kleuren donkerrood en donkergroen. Er werd zelf een doos
op de markt gebracht met kartonnen onderdelen. Zonder nadere aankondiging veranderde Hornby in 1934
wederom de kleuren. Hij koos voor de opzichtige kleuren goud, rood en blauwe platen
met een goudkleurig ruitjespatroon. De winkeliers klaagden over ontevreden vaste klanten
die met deze wilde kleuren niet verder wilden bouwen.



Meccano Ltd. was inmiddels uitgegroeid tot een gigantische speelgoedfabrikant van onder andere
Dinky Toys en Hornby- treinen.

De bereidheid om weer met andere dozen te komen was niet zo groot.
Nog net voor de Tweede Wereldoorlog kwamen de eerste groene balken en strips weer in de dozen Meccano terug.
In de oorlog zelf kwam de productie stil te liggen. Uitgerekend net voor Kerstmis 1945
waren de eerste Meccano-dozen weer te koop. Nu, met de nog steeds populaire kleuren rood en groen.
Maar de concurrentie had de oorlog ook overleefd.

De Deense fabrikant van houten speelgoed Lego kwam met een bijzonder handig alternatief
van zichzelf vastklemmende plastic bouwstenen.
Meccano Ltd. probeerde door het invoeren van diverse plastic onderdelen en het 'lichter' maken
van de dozen het tij te keren. Maar zonder succes; Lego werd bouwsysteem nummer één.
In 1964 werd het roer drastisch omgegooid. De dozen kregen een eigentijds gezicht met blanke,
blauwe en gele onderdelen. De verkoop herstelde zich, maar hét succes bleef uit.

De zogenaamde Multikits (aktiedozen) van Meccano waren wel enorm populair.
Tot teleurstelling van velen werd in 1978 door de directie besloten zich op deze dozen toe te leggen
en de grotere dozen 7, 8, 9 en droomdoos 10 uit de handel te nemen.
Het mocht niet baten; in 1979 werd Meccano Ltd. failliet verklaard.
Gelukkig zijn de rechten overgegaan naar de Franse zuster-fabriek die nu, 1994, nog steeds volop produceert.


ADO



Arbeid Door Onvolwaardigen.

Geen mens die het in zijn hoofd zal halen een sociale werkplaats zo te noemen.
In de jaren dertig maakte niemand daar een punt van.
De Ado werkplaats in Apeldoorn was de kraamkamer van uitstekend houten speelgoed.
In deze timmerwerkplaats slingeren niet her en der gereedschappen rond of houtkrullen.
Hier staan tientallen houten speelgoed auto's op rij. De mannen verrichten elk een afgebakende taak.
De ene zaagt de plankjes en een ander lijmt de onderdelen aan elkaar.



Ko Verzuu 1901-1971, is de geestelijke vader van het in 2003 zo felbegeerde Ado Speelgoed.
Hij was sterk geïnspireerd door Gerrit Rietveld en Piet Mondriaan en ontwierp honderden
zeer karakteristieke speeltjes. Verzuu had geen arstistieke opleiding gehad, maar wist als gretige autodidact
veel van architectuur en beeldende kunst. Hij slaagde erin om met het abstracte lijnenspel
en de primaire kleuren De Stijl in gebruiksvoorwerpen tot leven te laten komen.
De vormen werden bewust simpel gehouden.
De filosofie van Verzuu is bewaard gebleven, ons streven is mooi en sterk en kinderlijke dingen te maken.

De faam van Ado nam een grote vlucht onder de bezielende leiding van Verzuu,
afnemers als Metz &Co en de Bijenkorf gingen een grote schare speelgoedwinkels in den lande voor.
In 1933 verhuisde de werkplaats naar Bilthoven toe.
In 1950 keerde het tij en Verzuu vertrok, Ado raakte in de versukkeling en voor een symbolisch bedrag
van 1 gulden werd Ado verkocht aan de Sociale Werkvoorziening in Zeist.
De merknaam Ado schakelde over naar een aan speelgoed verwante interessante groeimarkt, die van de kleuterschool.
De frisse kleuren werden vervangen door blankhouten karren en blokkendozen en steeds meer kindermeubeltjes.
De stoeltjes met hun karakteristieke ronde gaten bepalen tegenwoordig het interieur van menig speelzaal.

Er was op het moment dat dit geschreven werd een Ado-tentoonstelling te zien in Brummen




naar index