De vliegerij



 

 

 

 

 

 

 





Belangstellenden bij de Wright tweedekker
waarmee graaf De Lambert in 1909 de eerste vlucht
boven Nederlands grondgebied maakte.

 

 

 

 

 

 

 

In 1909 en 1910
ging het uitsluitend om demonstraties en wedstrijden.
Het nieuwsgierige en op sensatie beluste publiek
mocht tegen betaling komen kijken.
En vaak kwam het voor niets omdat de wind te sterk en het weer te slecht was;
de aviateurs kwamen niet van de grond of vonden het risico te groot.

 

 

 

 

 

 

 

 

 





Graaf De Lambert op de bok van zijn tweedekker.
Achter de aeronaut de motor
die via fietskettingen de propellor aandreef.
Het vliegtuig steeg overigens niet op eigen kracht op
maar werd gekatapulteerd door middel van een valgewicht
dat in een houten toren was bevestigd.

 

TEGEN DE WIND
DE LUCHT IN


In Nederland begon de vliegerij wat laat en aanvankelijk vooral als een soort circusspektakel.
Waaghalzen vertoonden hier en daar hun kunsten, het publiek kwam kijken of het lukte.

Koene luchtschippers bleven soms wel een half uur in de lucht en deden zelfs dames op de eerste rang hun waardigheid verliezen.
Maar dat gebeurde alleen bij goed weer. Bij een beetje wind bleef ook een 'vliegmensch' veilig aan de grond.

In 1909 en 1910 raakte Nederland heel even in de ban van
de luchtscheepvaart of, met een modieuzer woord, de aviatiek. In andere landen was dat al eerder gebeurd; ook ten aanzien van 'het vliegmachien' liep ons land in die tijd nog wat achter.

Sterker nog dan de automobiel hoorde het vliegtuig aanvanke-
lijk thuis in de wereld van de elitesport.
Het militaire nut ervan zou pas blijken tijdens de Eerste Wereldoorlog, en dan nog maar betrekkelijk, en de burgerlucht-
vaart zou eerst in de jaren twintig van de grond komen.

 

VLIEGERS AAN DE GROND

Pas kort voor de Fransman Louis Blériot op 25 juli 1909 met zijn eendekker Het Kanaal over vloog vond in Nederland
de eerste vlucht plaats.
Het was een cadeautje van een jubilerende suikerfabriek in Breda.

De directeur ervan had de Franse vlieger Charles graaf
De Lambert gecontracteerd om op 27 juni zijn kunsten te vertonen boven een vlak stuk land bij Leur, halverwege Breda en Roosendaal.
De waaghals zou vliegen in een Wright, een motortoestel dat met behulp van een lier in de lucht werd geholpen.
35.000 Mensen waren naar het demonstratieterrein gekomen om het spektakel gade te slaan.
Voor de meesten van hen werd het een bittere teleurstelling.
Aanvankelijk waaide het naar de zin van de vlieger te hard en na een paar uur wachten hielden de meeste toeschouwers het voor gezien.
De enkele doorzetters waren getuige van hoe de vliegende graaf uiteindelijk de lucht in ging - en onmiddellijk motorstoring kreeg omdat de regen kortsluiting veroorzaakte.
Slecht weer was in die dagen inderdaad de grote spelbreker.

Op 27 juni 1909, om 20.23 uur 's avonds, verhief de 'biplane'
van de Franse edelman-vlieger zich eindelijk in de lucht.
Nog geen vier minuten later stond de machine weer aan
de grond: kortsluiting wegens de regen.

Ook in Rotterdam bijvoorbeeld, ruim een jaar later.
Drie weken tevoren meldden reusachtige advertenties dat
van 21 tot en met 25 oktober 1910 vliegdemonstraties zouden plaatsvinden op een terrein aan de Kleiweg.
De aviateur Léon Verstraeten, instructeur aan de school voor aviatiek te Mouzon, zou elke middag tussen twee en vier uur opstijgen en met zijn tweedekker vluchten maken boven
de terreinen - weer en wind dienende althans.
Maar helaas, de talloze belangstellenden betaalden de toegangs-
prijs voor niets.
Geen van de aangekondigde vluchten kon doorgang vinden.
Het regende pijpestelen, het waaide te hard en enige zaken waaraan de toeschouwers zich konden vergapen waren
de vlieger zelf en - tegen betaling van een extra kwartje -
zijn tweedekker.

VLIEGWEDSTRIJDEN OP SOESTERBERG

Omdat de luchtvaart, dat alles ten spijt, sterk in de belangstel-
ling stond hadden een paar handige heren in de buurt van Soesterberg een stuk hei gekocht.
Ze zouden er een 'vliegkamp' aanleggen, vlieglessen gaan geven en er zelfs vliegtuigen gaan bouwen.
Ter promotie van dat alles hadden ze voor het weekeinde van 26 en november 1910 vliegwedstrijden georganiseerd tussen drie beroemde luchtvaartpioniers.
Dat waren in de eerste plaats de Nederlanders Frits Koolhoven (die later bekend zou worden als vliegtuigbouwer) en ir.Gijs Küller die vloog in een Antoinette, 'een der sierlijkste toestellen' van die dagen.
Derde deelnemer was Henri Wijnmalen, sinds 1 oktober bezitter van het wereld-hoogterecord - ruim 2800 m - en bovendien
de man die recentelijk die 'schitterende overlandvlucht Parijs-Brussel-Parijs zoo meesterlijk heeft volbracht'.
Iedere dag zou een programma van vier wed-strijden worden afgewerkt.
Bij de eerste wedstrijd ging het erom wie het snelste van
de grond kwam en een rondje vloog, de tweede was
een snelheidsrace over vier rondjes van in totaal tien kilometer, bij de derde won de vlieger die het langste in de lucht bleef en ten slotte was er een driekamp om wie het hoogste zou stijgen.

Zaterdag de 26e was het prachtig herfstweer. Voor het publiek was de gang van zaken niet zo erg duidelijk.
Zoals een Rotterdamse krant schreef:
'Hoewel op groote borden werd aangegeven welke wedstrijd werd gevlogen en door welke luchtschippers, kon toch het groote publiek niet recht wijs worden wat er wel gebeurde'.

Volgens de toeschouwers bleef favoriet Wijnmalen 22 minuten in de lucht; de jury echter klokte slechts 13 minuten.
Achteraf was dat de schuld van de vlieger zelf die 'een eigen-
aardig kunststukje' had uitgehaald.
Volgens de krant 'daalde hij aan het andere eind van het veld
tot vlak op den grond, deed zijn machine langs den bodem spartelen' en hees zich er op dat moment nog iemand in het toestel.
Maar 'deze grappenmakerij kostte hem eenige minuten want
er werd uitgemaakt dat hij geland was'.
Ook de volgende dag was het koud maar mooi weer.
Küller kwam ditmaal het snelste van de grond en won ook
de snelheidswedstrijd: de tien kilometer in 7 minuten en 12 seconden.

Frits Koolhoven presteerde middelmatig; 'dat vliegmensch schijnt te zwaar gebouwd voor de kleine Henriot waardoor hij slechts dicht hij den grond blijft; de machine is anders een zeer elegante en snelle'.

Henri Wijnmalen zorgde opnieuw voor de mooiste show.
Hij werd toegejuicht, 'een keer zelfs zoo enthousiast dat op den eersten rang de dames alle etiquette verloren en zwaaiden en riepen om 't hardst'.
Hij bleef niet minder dan 30 minuten en 43 seconden in de lucht en won met 800 m bovendien de hoogtevlucht.
Dat hij daarmee ver onder zijn wereldrecord bleef lag aan
het koude weer, waardoor hij niet hoog genoeg kon komen.

 
 
 

naar inhoud 1900 naar index